De circulaire economie belooft ondernemers nieuwe verdienmodellen, marktkansen, innovatiepotentieel, interessante marges en een lagere milieudruk. Maar waar begin je met de transitie naar een circulair bedrijfsmodel? En waarom zou je dat eigenlijk doen?
Apple
Het doet denken aan een citaat van Lisa Jackson, vice president of environmental and social issues bij Apple die het volgende zei over Apple’s circulaire ambities: 'We doen iets wat we maar zelden doen, namelijk een doel bekendmaken waarvan we nog niet weten hoe we deze uit gaan voeren. We zijn zenuwachtig, maar we denken dat het erg belangrijk is om te doen, omdat we geloven dat dit de weg te gaan is in onze sector.'
Een van ’s werelds meest bekende bedrijven met een van ’s werelds beste supply chains had de moed om als doelstelling te formuleren dat ze toe willen werken naar een productiesysteem waarin al haar producten worden gemaakt van hernieuwbare of hergebruikte materialen. En wanneer Apple een dergelijke doelstelling formuleert kunnen we ervan uitgaan dat ze er serieus werk van maken, zoals ook de ambitie om volledig van hernieuwbare energiebronnen gebruik te maken in enkele jaren is gerealiseerd.
Behalve van moed getuigt het ook van visie, ambities en strategie. Een bedrijf als Apple is zich er maar al te zeer van bewust dat bepaalde grondstoffen snel opraken, sommige al binnen vijftien jaar. Vergeten om hierop te anticiperen betekent op termijn grote problemen en een bedreiging voor Apple’s concurrentiepositie. Hoewel die dreiging misschien duidelijk is, wil nog niet zeggen dat de oplossing dat ook is. Het bedrijf ziet in dat circulariteit belangrijk is, maar zoekt nog waar te beginnen.
Financiële voordelen
Apple is niet uniek voor wat betreft bovenstaande uitdagingen. Steeds meer productiebedrijven in Nederland erkennen de noodzaak van circulariteit en tevens de financieel-aantrekkelijke voordelen die circulariteit aan bedrijven biedt. In een groot onderzoeksproject waarin we met Hogeschool Windesheim en de Universiteit van Aruba gezamenlijk met twaalf bedrijven werken aan financieringsoplossingen als instrument om materialenketens te sluiten zien we minstens net zo veel visie, ambities en moed, maar tevens dezelfde vragen en uitdagingen. Een van de dingen die ons opvalt, is dat de bedrijven ervoor gaan: ze herkennen de kansen, erkennen de noodzaak en leren door te doen. In een proces van trial & error ontdekken innovatieve ondernemers wat wel en niet werkt en door simpelweg te gaan creëren ze een voorsprong op de concurrentie die nog niet onderweg is.Circulair kent vele motivaties
We denken dat het beter kan en slimmer kan. Zo zien we dat bijna elk deelnemend bedrijf aan het onderzoeksproject ergens anders begint met het circulair maken van de keten. Eveneens verschillen de motivaties van bedrijven om circulair te ondernemen onderling sterk. Hoewel die verscheidenheid mogelijk getuigt van maatwerkoplossingen en daarom juist zeer sterk is, temeer omdat het in veel gevallen ook leidt tot significante kostenreducties, heeft de verscheidenheid nog een sterk trial & error karakter. Een stap verder gaan betekent voor bedrijven om circulariteit eerst te meten en inzichtelijk te krijgen. Meten is weten en helpt om geïnformeerde keuzes te maken over het hoe en waarom van circulariteit.Prestatiemeetsysteem
Meten vereist vooreerst het formuleren van prestatiedoelen en prestatie-indicatoren. Vervolgens kunnen prestaties gemeten worden. Gebaseerd op promotieonderzoek aan de Universiteit van Twente zijn we gekomen tot een prestatiemeetsysteem dat bedrijven op keten-niveau inzicht geeft in hoe efficiënt bedrijven omgaan met grondstoffen en hulpstoffen. We doen dit door bijvoorbeeld het aandeel herbruikbare, hernieuwbare en niet herbruikbare grondstoffen in de productie te meten, te kijken naar snijverlies en andere vormen van afval, nieuwe toepassingen voor afval en het hergebruik van retourproducten. Aan de hand van acht prestatiedoelen geeft dit bedrijven een inzicht in waar ze staan. Dit inzicht wordt door bedrijven gebruikt om:1. kansen te identificeren om slimmer en efficiënter met grond- en hulpstoffen om te gaan.
2. kansen te identificeren om slimmer met machines en ruimte om te gaan.
3. te kunnen benchmarken met industrie- of sectorgemiddelden.
4. te leren van bedrijven die op bepaalde aspecten beter scoren simpelweg door te vragen hoe ze dat doen.
5. prestaties door de tijd heen te monitoren.
6. afdelingsmuren beslechten en meerdere afdelingen bij elkaar te brengen rondom de vraagstuk hoe de prestaties voor een bepaald prestatiedoel verbeterd kunnen worden.
7. contact te zoeken met consultants, experts of studenten om verbeterslagen te maken.